Sprawy spadkowe / Jakie mam prawa jako strona postępowania?
I. Masz prawo do informacji.
- Masz prawo przeglÄ…dać akta postÄ™powania, sporzÄ…dzać z nich odpisy, fotokopie i kserokopie (robienie kserokopii jest pÅ‚atne znakami sÄ…dowymi 1 zÅ‚ od strony, w dodatku sekretariaty odmawiajÄ… kopiowania „od rÄ™ki” dużej iloÅ›ci stron, dlatego czasami warto zabrać ze sobÄ… aparat cyfrowy)
- Sąd ma obowiązek powiadomienia Cię o terminie najbliższej rozprawy, na piśmie lub ustnie na posiedzeniu. Wezwanie powinno nastąpić co najmniej na tydzień przed zaplanowanym terminem posiedzenia.
- Zasadą jest, że wszystkie postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd zobowiązany jest Ci doręczyć, tak samo sąd ma obowiązek doręczyć Ci nakaz zapłaty oraz wyrok zaoczny.
- Postanowienia i wyroki wydane na posiedzeniu jawnym sÄ…d ma obowiÄ…zek dorÄ™czyć Ci wraz z uzasadnieniem na Twój wniosek zgÅ‚oszony w terminie 7 dni od dnia wydania orzeczenia.
-
Masz prawo aktywnie bronić swoich interesów.
W celu obrony swoich interesów możesz:
1. Korzystać z pomocy pełnomocnika.
PeÅ‚nomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, ale nie tylko. Może nim być też np. Twój rodzic, małżonek, rodzeÅ„stwo, dzieci lub wnuki.
2. Jako strona pozwana masz prawo wnieść odpowiedź na pozew.
Teoretycznie możesz to zrobić przed pierwszÄ… rozprawÄ…. W praktyce sÄ…d zapewne wyznaczy Ci na to 14-dniowy termin liczony od daty odbioru odpisu pozwu. Pouczenie o prawie do zÅ‚ożenia odpowiedzi na pozew oraz konsekwencjach niezÅ‚ożenia jej w terminie powinieneÅ› otrzymać z sÄ…du wraz z odpisem pozwu. Karteczka z pouczeniem czÄ™sto jest niewielka, zapisana drobnym drukiem, tak że mogÅ‚eÅ› nawet nie zwrócić na niÄ… uwagi. Konsekwencje niezÅ‚ożenia w zakreÅ›lonym przez sÄ…d terminie odpowiedzi na pozew sÄ… jednak bardzo poważne. Zgodnie z ostatniÄ… nowelizacjÄ… kodeksu postÄ™powania cywilnego, która weszÅ‚a w życie 3 maja 2012 r., w toku sprawy strony mogÄ… skÅ‚adać pisma procesowe inne niż pozew i odpowiedź na pozew tylko wtedy, gdy sÄ…d tak postanowi. Oznacza to, że jeżeli nie zÅ‚ożysz odpowiedzi na pozew w zakreÅ›lonym przez sÄ…d terminie, możesz utracić możliwość przedstawienia swoich racji na piÅ›mie. SÄ…d pominie przy tym spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że uprawdopodobnisz, że nie zgÅ‚osiÅ‚eÅ› ich w terminie bez swojej winy - zatem zaniedbanie tego może skutkować przegraniem sprawy.
3. Możesz i powinieneś składać wnioski dowodowe.
Zgodnie z ogólnÄ… reguÅ‚Ä… okreÅ›lonÄ… w art. 6 kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu obciąża tego, kto z danego faktu wywodzi skutki prawne. Oznacza to, że strony muszÄ… same dostarczać dowody sÄ…dowi, a sÄ…d (poza kilkoma wyjÄ…tkami) nie prowadzi z urzÄ™du postÄ™powania dowodowego. W Twoim interesie leży zatem aby dostarczyć sÄ…dowi dowody na poparcie swoich twierdzeÅ„. W tym celu możesz skÅ‚adać wnioski dowodowe:
1. pisemnie w pozwie, odpowiedzi na pozew, albo odręnych pismach procesowych składanych w toku postępowania;
2. ustnie - na rozprawie.
Wniosek dowodowy powinien zawierać okreÅ›lenie, jaki dowód powinien zostać przeprowadzony przez sÄ…d oraz na jakÄ… okoliczność (tzn. co chcesz za pomocÄ… tego dowodu wykazać).
Uwaga! W postÄ™powaniu cywilnym istnieje tzw. prekluzja dowodowa - polega to na tym, że SÄ…d może zakreÅ›lić stronie termin na zgÅ‚oszenie wniosków dowodowych. W takiej sytuacji SÄ…d pominie spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że uprawdopodobnisz, że nie zgÅ‚osiÅ‚eÅ› ich w terminie bez swojej winy - zatem zaniedbanie zgÅ‚oszenia wniosków dowodowych we wÅ‚aÅ›ciwym czasie może skutkować przegraniem sprawy.
4. Masz prawo ustosunkować siÄ™ do wszystkich przeprowadzanych przez sÄ…d dowodów oraz twierdzeÅ„ strony przeciwnej.
5. Masz prawo składać środki odwoławcze od decyzji naruszających Twoje interesy (szerzej na ten temat w pkt III).
-
Masz prawo do dwuinstancyjnego postÄ™powania - zaskarżania orzeczeÅ„, z którymi siÄ™ nie zgadzasz do sÄ…du wyższego rzÄ™du.
Postępowanie sądowe jest co do zasady dwuinstancyjne. Oznacza to, że od orzeczeń wydanych przez sąd I instancji przysługuje środek odwoławczy do sądu wyższego rzędu (sądu okręgowego lub apelacyjnego).
Podstawowymi Å›rodkami odwoÅ‚awczymi od orzeczeÅ„ sÄ…dowych w postÄ™powaniu cywilnym sÄ… apelacja i zażalenie. W niektórych sytuacjach stronie przysÅ‚ugujÄ… jeszcze inne Å›rodki odwoÅ‚awcze, jak np. zarzuty od nakazu zapÅ‚aty.
Apelacja przysÅ‚uguje od wyroków sÄ…du I instancji oraz od postanowieÅ„ co do istoty sprawy wydanych w postÄ™powaniu nieprocesowym (np. postanowienia o pozbawieniu wÅ‚adzy rodzicielskiej albo stwierdzenia nabycia spadku).
Od innych postanowieÅ„ wydanych w I instancji przysÅ‚uguje zażalenie. Zażalenie przysÅ‚uguje tylko wtedy gdy przepisy tak stanowiÄ… - katalog postanowieÅ„, od których przysÅ‚uguje zażalenie zawiera art. 394 kodeksu postÄ™powania cywilnego.
Zarówno apelacja, jak i zażalenie podlega opÅ‚acie. Jej wysokość zależy od jego przedmiotu. OpÅ‚atÄ™ należy uiÅ›cić skÅ‚adajÄ…c Å›rodek odwoÅ‚awczy. Jeżeli tego nie zrobisz sÄ…d wezwie CiÄ™ do uiszczenia opÅ‚aty w terminie tygodniowym - brak uiszczenia opÅ‚aty w terminie okreÅ›lonym w wezwaniu spowoduje odrzucenie Å›rodka odwoÅ‚awczego.
Åšrodki odwoÅ‚awcze rozpatruje sÄ…d II instancji, ale wnosi siÄ™ je do sÄ…du I instancji, które przesyÅ‚a je nastÄ™pnie wraz z aktami postÄ™powania sÄ…dowi wyższego rzÄ™du.
Pamiętaj o terminach!
Zgodnie z przepisami kodeksu postÄ™powania cywilnego pismo wniesione do sÄ…du po upÅ‚ywie terminu nie wywoÅ‚ujÄ… żadnych skutków, dlatego warto pamiÄ™tać o nastÄ™pujÄ…cych zasadach:
Jeżeli poczÄ…tkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie (przykÅ‚adowo odbiór korespondencji), nie uwzglÄ™dnia siÄ™ przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastÄ…piÅ‚o.
Termin upływa z końcem ostatniego dnia.
Oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego (!) jest równoznaczne z wniesieniem go do sÄ…du.
Zatem, przykładowo, jeżeli postanowienie o zabezpieczeniu otrzymałeś we wtorek, to ostatni dzień na złożenie zażalenia na to postanowienie wypada we wtorek za tydzień, nie musisz składać go do sądu osobiście, wystarczy, że nadasz je na poczcie przesyłką poleconą.
PamiÄ™taj! Jeżeli nie wniosÅ‚eÅ› pisma do sÄ…du w terminie bez swojej winy, masz prawo zÅ‚ożyć wniosek o przywrócenie terminu.
-
Masz prawo korzystać z pomocy adwokata.
Stara Å‚aciÅ„ska sentencja mówi, że nieznajomość prawa szkodzi (Å‚ac. ignorantia iuris nocet) i w peÅ‚ni sprawdza siÄ™ to w sprawach rozpoznawanych w postÄ™powaniu cywilnym. To strony odpowiadajÄ… za wynik postÄ™powania i usprawiedliwianie siÄ™ nieznajomoÅ›ciÄ… procedur nie jest dla sÄ…du (z nielicznymi wyjÄ…tkami kiedy to sÄ…d jest obowiÄ…zany udzielić stronie pouczenia) żadnym wytÅ‚umaczeniem.
Jeżeli nie masz Å›rodków na opÅ‚acenie wynagrodzenia adwokata możesz domagać siÄ™ wyznaczenia Ci adwokata z urzÄ™du. Zgodnie z przepisami kodeksu postÄ™powania cywilnego strona zwolniona przez sÄ…d od kosztów sÄ…dowych w caÅ‚oÅ›ci lub części, może domagać siÄ™ ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Również jeżeli nie byÅ‚eÅ› zwolniony przez sÄ…d od kosztów sÄ…dowych, może siÄ™ domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli zÅ‚ożysz oÅ›wiadczenie, z którego wynika, że nie jesteÅ› w stanie ponieść kosztów jego wynagrodzenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego należy obowiÄ…zkowo zaÅ‚Ä…czyć wypeÅ‚niony i wÅ‚asnorÄ™cznie podpisany formularz oÅ›wiadczenia o stanie rodzinnym, majÄ…tku, dochodach i źródÅ‚ach utrzymania. Formularz ten można znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa SprawiedliwoÅ›ci w zakÅ‚adce "formularze".